Kamery na statywach, ekipa przygotowana. Kobiety, mężczyźni, dzieci i starsi - Romowie z niepewnością obserwują paru młodych ludzi, którzy dopieszczają ostatnie techniczne kwestie. Wszechobecny szept, którego resztki znikły po pierwszych słowach Adama Bartosza. Sprzęt włączony. Zaczynamy nagranie. Zainteresowanie pracą ekipy spada wprost proporcjonalnie do zaawansowania wykładu człowieka, który stanowi wyjątkowe ogniwo między kulturą romską i polską. Dziś stanął naprzeciw zadania podobnego do tych, z którymi spotykał się przez lata w tarnowskim Muzeum Etnograficznym. Spotkanie z rodzinami cygańskimi zorganizował po to, by wzmocnić siłę słów prelekcji, jaką zgodził się wygłosić Łowcom Stereotypów. Prócz wiedzy teoretycznej mieliśmy zatem zostać wzbogaceni o doświadczenie w kontaktach międzykulturowych, które sprawi, że z większą wiarygodnością uda nam się przedstawić romską mniejszość etniczną w naszych reportażach.

Pan Bartosz skończył wykład, mówił o języku, romskiej historii, wspominał o muzeum. Mieliśmy teraz porozmawiać z młodszym cygańskim pokoleniem, naszymi rówieśnikami, dziećmi starszymi, dziećmi młodszymi, dziećmi kilkuletnimi. Wcześniej jeszcze ktoś zaproponował, by kilka dziewczyn pokazało parę cygańskich tańców. Poszły się przebrać. My wzięliśmy się za przestawianie sprzętu na pobliską polanę, w drugiej części podwórka muzeum, gdzie starsi wyczekiwali już występu. Wiedziałem, że przygotowywania do prezentacji mogą długo potrwać, a zaczynałem już być poważnie głodny, więc z kamerą w ręku pobiegłem do najbliższego sklepu. Do muzeum wróciłem wyposażony w drożdżówkę. Wychodząc na podwórko wypatrzyłem Karolinę. Przy jednym ze znajdujących się na tyłach muzeum cygańskim powozie rozmawiała z kilkorgiem dzieci. Ludzie byli wszędzie, część ekipy zajmowała się sprzętem, reszta prowadziła ożywione i pełne wzajemnej sympatii rozmowy z Romami. Wśród tego całego chaosu stała Karolina z nieopatrznie włączonym mikrofonem w ręku i dzieci z wyrysowanym na twarzy zakłopotaniem. Skąd się wzięło, zrozumiałem dopiero parę dni później. Przesłuchując w samotności nagrania, trafiłem na taki zapis:

- Jaki jest wasz strój, jak ubieracie się na co dzień?

- [Chwila zastanowienia] No, normalnie. Jak Polacy.

- Jak przechodnie reagują na Romów na ulicy?

- No, nie reagują. Przecież nie ma różnicy...

Rafał Bedlewicz

Projekt „KONTR-o-WERSJA" jest realizowany przez nieformalną grupę młodzieży Łowców Stereotypów w ramach programu „Młodzież w działaniu" dzięki wsparciu finansowemu Komisji Europejskiej oraz współpracy ze Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie.

Głównym celem projektu „KONTR-o-WERSJA" jest przekazanie zdobytej przez realizatorów wiedzy jak najszerszemu gronu odbiorców poprzez przeprowadzenie trzech spotkań edukacyjnych w następujących terminach:
22-23 września - Staromiejskie Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie,
ul. H. Wietora 13/15
27 września - Gimnazjum w Uściu Gorlickim
29 września - Muzeum Żydowskie Galicja w Krakowie, ul. Dajwór 18

Program spotkań:
1. „Narzędzie do spełniania marzeń", czyli słów kilka o programie „Młodzież
w działaniu".
2. Prezentacja projektu „KONTR-o-WERSJA".
3. „Był sobie Żyd, Rom i Łemko" - prezentacja najciekawszych elementów historii
i kultury poszczególnych mniejszości narodowych i grup etnicznych.
4. Prezentacja reportaży filmowych:
a. „Własna tożsamość" Reżyseria: Karolina Stachura, Rafał Bedlewicz
b. „Ty Żydzie" Reżyseria: Agnieszka Kurleto, Dagmara Michniewicz
c. „Być trochę innym" Reżyseria: Dagmara Michniewicz
d. „Taka się urodziłam" Reżyseria: Dagmara Michniewicz
5. „Tu byłem", czyli rozmowa z realizatorami projektu „KONTR-o-WERSJA"
o faktach i mitach związanych z mniejszością romską, żydowską i łemkowską odkrytych w czasie realizacji projektu.

6. Prezentacja wystawy fotografii „Nie taki diabeł straszny..."

Wystawę „Nie taki diabeł straszny..." można zwiedzać w dniach 20-30 września 2010

w godzinach 8.00- 22.00 w Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie.
Na ekspozycję składają się zdjęcia z realizacji projektu oraz prace nadesłane przez uczestników ogólnopolskiego konkursu „Pokaż, jak to widzisz!". Fotografie poświęcone są tematyce mniejszości narodowych oraz grup etnicznych, z wyszczególnieniem romskiej, żydowskiej, łemkowskiej i obrazują kulturę, tradycję oraz życie codzienne przedstawicieli powyższych mniejszości.

Zapraszamy do wzięcia udziału w spotkaniu edukacyjnym, które dzięki perspektywie młodych ludzi pozwoli spojrzeć na sprawę mniejszości narodowych i grup etnicznych
w zupełnie nowym świetle-niezależnie od ich poglądów i zasobu informacji.

Szczegółowe informacje na temat spotkań edukacyjnych można znaleźć na stronie internetowej projektu „KONTR-o-WERSJA" : www.kontrowersja.com

fot. K. Jasińska